Neden her metni “İki yana yasla” yapmamalıyız?

Image: @MabelAmber, 2017, Pixabay

Bir metnin okunabilirliğini, “İki yana yasla” (justify) yapmaktan veya yapmamaktan çok daha fazla etkileyen unsurlar vardır. Örneğin paragraf kullanılmadan metnin tek parça halinde yazılması veya satır uzunluklarının gereğinden fazla olması, okunabilirliği çok daha kötü yönde etkileyen, yanlış uygulamalardır. Tüm bunlar, hiçbir göz kusuru olmayan insanı bile çileden çıkartabilecekken kişinin, ileri derecede astigmat gibi çizgileri takip etmekte zorlanacağı bir göz kusuru varsa eziyet haline dönüşebilir. “İki yana yasla” “İki yana yasla” yapmanın veya yapmamanın, bütün bunların yanında okunabilirlik açısından çok daha az payı olsa da, yazımda bu konuya değinmek istiyorum. (“İki yana yasla” yapmak, disleksi sorunu olanlar için ayrıca bir problem daha oluşturmaktadır ki aşağıda buna da değineceğim.)

Öncelikle bunun için bir kural olmadığını belirteyim. Yayıncı, “iki yana yasla” kullanma veya kullanmama kararını, içeriğe ve tasarıma göre dilediği şekilde karar verebilir.

Ardından iki temel noktadan bahsetmekte fayda var.

Birincisi, “iki yana yasla” işlemi kusursuz biçimde yapılmış olsa da gerçek şu ki, bu işlem görsellik adına okunabilirlikten taviz vermektir.

İnsan, iki gözü ile 180 dereceden daha fazla bir görüş açısına sahiptir. Ne var ki, insan gözü görüş alanının tamamına aynı anda odaklanamaz ve odak noktasından uzaklaştıkça görüş kalitesi düşer. Tam karşınızdaki ekrana bakarken yandan birisinin geldiğini rahatlıkla görebilseniz de, kimin geldiğini anlamak için kafanızı yana doğru çevirmeniz gerekebilir.

Image: Wikipedia

Masaüstü bir bilgisayarın ekranında okuduğunuz metni ele alalım. Metnin tam ortasına geldiğinizde, iki gözünüzün de odaklandığı tam ortadaki kelimeyi 100% net görür ve okursunuz. Bu esnada odak noktasını bozmadan, paragrafın en başındaki ve en sonundaki kelimeleri de görürsünüz fakat okumak için odaklanmanız gerekir. Bu durum elbette ekran ve paragraf büyüklüğüne göre değişmektedir.

Burada önemli olan, bir satırın ortasına bakarken satırın en sonundaki kelimeyi okuyamasanız dahi nerede bittiğini görebiliyor olmanızdır. İşte tam da bu sebepten dolayı, metnin hizalaması yapılmamış (veya şu an kullandığımız latin alfabesini düşünürsek, sola yaslanmış) paragraflardan oluşan bir metin, “iki yana yasla” seçeneği uygulanmış ve her satırı dikey olarak aynı noktada biten paragraflardan oluşan bir metne göre daha rahat okunacaktır. Bu durum, bir paragrafı okurken veya başka bir yöne baktıktan sonra tekrar paragraftaki kelimeyi ararken gözlemlenebilir. Sonuçta, “İki yana yasla”mada en kusursuz algoritma da kullanılsa, çok az da olsa erişilebilirlikten taviz verilmektedir.

Image: @Alexas_Fotos, 2018, Pixabay

İkincisi, günümüz web tarayıcıları “iki yana yaslama” (justify) işini o kadar da mükemmel yapamayabiliyorlar. Sonuçlar kabul edilebilir olsa da mükemmellikten uzaklar.

Örnekler:

Firefox 59.0.2 “İki yana yasla” yapılmamış metin
Firefox 59.0.2 “İki yana yasla” yapılmış metin
Aşırı uzun bir kelime içeren, “İki yana yasla” yapılmış metin

 

Görebileceğimiz üzere sıradan metinler kullanıldığında, sonuçlar kabul edilebilir düzeyde. En kötü görüntü, aşırı uzun bir kelime içeren son örnekte oluşmuş fakat bu örnek sonuçta hayali bir örnek. Aslında sorunun nedeni, günümüzün CSS3 uyumlu tarayıcılarının “iki yana yasla” yaparken kelimelerin arasındaki boşluğu arttırması. Tabi bu boşluklar “Panama Kanalı” kadar uzun olmadığı sürece göze batmıyorlar.

Image: uxmovement.com

Kötü görünmesinin yanında, ortaya çıkan diğer bir problem de, harfler arasında ortaya çıkan ve eşit olmayan bu boşlukların nehir etkisi oluşturması ve disleksi sorunu olan bazı bireyler tarafından metnin daha zor okunmasına yol açabilmesidir.

Bütün bunlarla birlikte, “İki yana yasla” butonunun WordPress 4.7’den itibaren, tarayıcı uygulamaları arasında tutarsızlık olması ve okunabilirliği azaltması gerekçe gösterilerek editör ekranından (TinyMCE) kaldırıldığını da belirtmekte fayda var.

Son olarak, yazımda “iki yana yasla” hiçbir zaman kullanılmamalı demek istemediğimi tekrar belirteyim. Elbette bunu kullanıp kullanmamak yayıncının kendi seçimi. Şahsi kanaatimi söyleyeyim. Basılı medyayı bir kenara bırakırsak, ben olsaydım, özellikle web sitelerinde her yere bunu kullanmadan önce iki kere düşünürdüm.

Bütün metinler için “iki yana yasla” seçeneğini kullanmak bir web standardı değildir ve öyle de olmamalıdır.

Kaynaklar:

https://www.wikizero.com/en/Field_of_view
https://www.wikizero.com/en/Peripheral_vision
https://www.wikizero.com/en/Visual_field
https://make.wordpress.org/core/2016/10/28/editor-changes-in-4-7/
https://designforhackers.com/blog/justify-text-html-css/
http://www.accessiq.org/news/news-features/2015/08/text-justification-and-accessibility
https://www.w3schools.com/cssref/css3_pr_text-justify.asp
https://www.wikizero.com/en/Dyslexia
https://uxmovement.com/content/6-surprising-bad-practices-that-hurt-dyslexic-users/

Kaynak: https://volkan.xyz

 

Bu yazıyı yalnızca kaynak göstererek ve önceden belirtilen Kullanım Koşulları altında paylaşabilirsiniz.

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir